Dalam dunia sinematik, filem bukan sekadar hiburan tetapi juga medium yang membentuk pemikiran dan persepsi masyarakat. Bagi umat Islam, filem sepatutnya menjadi alat dakwah yang memperkenalkan keindahan agama ini, bukan sekadar produk komersial yang mengeksploitasi unsur agama untuk meraih keuntungan. Namun, melihat trend pemfileman Melayu hari ini, persoalan besar timbul: adakah industri filem kita benar-benar memahami peranan Islam dalam seni atau sekadar menjadikan agama sebagai modal jualan?
Saya bukan orang seni, dan saya tidak mengkritik seni itu sendiri. Seni adalah anugerah yang boleh dimanfaatkan untuk kebaikan. Tetapi yang saya kritik adalah bagaimana Islam dipersembahkan dalam industri ini—bagaimana agama digunakan, bagaimana ia diolah dalam naratif filem, dan bagaimana ia akhirnya boleh membentuk persepsi masyarakat terhadap Islam.
Eksploitasi Agama & Normalisasi Maksiat dalam Industri Filem
Dalam beberapa tahun kebelakangan ini, filem bertemakan Islam semakin mendapat tempat di Malaysia. Namun, kebanyakan filem ini masih terperangkap dalam stereotaip yang sama—ajaran sesat, tokoh agama yang menyeleweng, elemen mistik, dan konflik dalaman umat Islam sendiri. Ini mencipta naratif seolah-olah Islam itu dipenuhi dengan kejumudan, ekstremisme, dan penyelewengan.
Bahkan, ada filem yang menggambarkan watak ‘ustaz jahat’ secara berlebihan, membentuk persepsi bahawa golongan agama tidak boleh dipercayai. Kritikan sosial mungkin relevan dalam sesetengah konteks, tetapi apabila dilakukan secara berulang-ulang tanpa keseimbangan, ia lebih banyak merosakkan daripada membina.
Lebih membimbangkan, ada produksi yang mengangkat elemen Islam secara dangkal, sekadar watak berkopiah atau berserban tanpa isi yang mencerminkan keindahan agama ini. Fenomena ini tidak jauh bezanya dengan trend “Islamic branding” dalam industri lain, di mana agama digunakan sebagai strategi pemasaran tanpa kesedaran moral yang sebenar.
Namun, eksploitasi agama bukan satu-satunya masalah dalam industri filem tempatan. Tidak kurang juga golongan yang memperjuangkan ideologi liberal, termasuk LGBT dan normalisasi seks bebas, melalui filem yang mereka hasilkan.
Naratif sebegini sering dibungkus dalam tema ‘hak asasi’ dan ‘kebebasan individu’, seolah-olah Islam menentang kebebasan. Hakikatnya, Islam mengiktiraf kebebasan dalam batas yang menjaga maruah dan kehormatan manusia.
Filem-filem Barat sudah lama menjadi platform bagi golongan ini untuk menyebarkan pemikiran mereka, dan kini pengaruh itu semakin menular dalam industri tempatan. Jika umat Islam tidak kritis dalam menilai kandungan filem, lambat laun masyarakat akan terbiasa dengan budaya yang bertentangan dengan ajaran Islam.
Agama Lain Mengangkat, Kita Merendahkan
Bila saya mengkaji banyak filem Barat, saya dapati mereka sangat serius dalam menggunakan medium filem untuk menarik minat terhadap agama mereka. Filem-filem bertemakan Kristian, misalnya, sering kali menggambarkan kepercayaan mereka dengan penuh rasa hormat dan kebanggaan.
Hollywood menghasilkan filem seperti The Passion of the Christ (2004), yang bukan sahaja menampilkan naratif Kristian secara mendalam tetapi juga membina rasa hormat dan kefahaman yang lebih luas terhadap agama tersebut. Filem-filem seperti Noah (2014) dan Exodus: Gods and Kings (2014) juga memaparkan kisah-kisah agama mereka dengan visual epik yang mampu menarik perhatian dunia.
Bahkan, filem bertemakan Yahudi seperti Schindler’s List (1993) bukan sahaja memperingati Holocaust tetapi juga mengangkat ketabahan dan perjuangan masyarakat Yahudi.
Begitu juga dengan filem Hindu dan Buddha yang sering mengetengahkan nilai spiritual dan falsafah kehidupan mereka. Filem seperti Life of Pi (2012) berjaya memaparkan falsafah keagamaan dalam bentuk seni yang halus tetapi berkesan. Semua ini membuktikan bahawa filem boleh menjadi alat yang sangat kuat dalam membina imej agama di mata dunia.
Sebaliknya, industri filem Melayu jarang menonjolkan sisi keilmuan Islam, kehebatan sejarah Islam Nusantara, atau sumbangan besar ilmuwan Islam kepada dunia. Naratif Islam yang diketengahkan lebih banyak berkisar tentang konflik dalaman umat, seolah-olah Islam itu tidak membawa solusi tetapi hanya mencetuskan masalah.
Namun, dalam kalangan pendakwah, ada usaha untuk memanfaatkan filem sebagai medium pendidikan Islam yang lebih bertanggungjawab. Sebagai contoh, Ustaz Wadi Annuar menghasilkan beberapa filem pendek yang mengetengahkan isu akidah dan kefahaman Islam yang benar. Pendekatan ini lebih positif kerana ia tidak sekadar menggunakan Islam sebagai elemen hiasan dalam filem, tetapi sebagai mesej utama untuk mendidik masyarakat.
Ke Mana Arah Industri Filem Islam di Malaysia?
Sebagai ahli akademik, saya melihat terdapat beberapa langkah yang perlu dipertimbangkan oleh penggiat filem untuk memastikan industri ini lebih bertanggungjawab dalam membawa naratif Islam:
✅ Menampilkan Islam sebagai solusi, bukan masalah
– Filem yang baik bukan sekadar mengkritik tetapi menawarkan jalan keluar. Islam bukan sekadar kisah ajaran sesat atau ekstremisme, tetapi juga agama yang membawa rahmat dan penyelesaian kepada kehidupan manusia.
✅ Mengangkat keilmuan dan sejarah Islam
– Tokoh-tokoh besar seperti Ibn Sina, al-Khawarizmi, atau kehebatan tamadun Islam di Nusantara seperti Kesultanan Melaka dan Aceh masih belum dieksplorasi secara serius dalam sinema Melayu.
✅ Memastikan konsultasi ilmiah dalam produksi filem
– Penggiat filem perlu merujuk kepada pakar dalam bidang agama agar tidak menghasilkan naratif yang merosakkan imej Islam.
✅ Menentang normalisasi nilai yang bercanggah dengan Islam
– Masyarakat perlu sedar dan menolak usaha menormalisasi LGBT, seks bebas, dan nilai-nilai liberal yang bertentangan dengan syariat dalam filem.
✅ Menyokong usaha alternatif yang lebih membina
– Jika industri filem arus perdana gagal mengangkat imej Islam dengan baik, sudah tiba masanya pendakwah, ilmuwan, dan pembikin filem Muslim membangunkan platform mereka sendiri untuk berkarya secara lebih bertanggungjawab.
Kesimpulan: Sampai Bila Kita Mahu Jadi Bangsa yang Terus Tertipu?
Saya bukan ahli seni, tetapi saya percaya bahawa seni boleh menjadi alat yang hebat untuk mendidik dan memberi inspirasi. Namun, apabila seni digunakan untuk mengeksploitasi agama sendiri atau menormalisasi perkara yang bercanggah dengan Islam, kita bukan sahaja gagal dalam aspek seni, tetapi juga gagal dalam tanggungjawab sebagai Muslim.
Kita bangga menyaksikan filem luar mengangkat agama mereka dengan megah, tetapi kita sendiri menghasilkan filem yang menjatuhkan imej Islam.Islam tidak akan dijatuhkan oleh orang kafir, tetapi oleh umat Islam sendiri. Maka, tanyalah diri sendiri—adakah kita sebahagian daripada masalah atau sebahagian daripada solusi?
Wallahu a‘lam.